HERAKLİTOS’DAN TRUMP’A: AYNI NEHRE İKİNCİ KEZ GİRME ÇABASI!
Bilim mevcut hayata uyarlanabildiği oranda bir anlam ifade eder. Trump’ın 2024 yılı seçimlerinde, ikinci kez ABD Başkanı olarak seçilmesi ve daha görevi devralmadan birbiri ardına iddialı beyanlarda bulunması, nedense akıllara herkesin bildiği, Heraklitos’un meşhur sözünü getiriyor ve bize de bununla ilgili küçük bir değerlendirme yapma fırsatı veriyor.
Anadolu’da yaşamış ve Batı Felsefesini etkilemiş, antik Çağ filozoflarından Efesli Heraklitos (MÖ 560-MÖ 475) bilgeliğe önem verir ve ölçülü olmayı en büyük erdem olarak kabul ederdi. Öğretileriyle felsefe dünyasına yön vermişti. Ona göre evrende hiçbir nesne yoktur ki değişmeden kalabilsin. Çünkü, yaşam durağan olmayıp, tıpkı bir nehrin suları gibi sürekli hareket halindedir. Her şey değişim halindedir ve hiçbir şey önceki gibi kalmaz. Onun bu noktadan hareketle söylediği: “Aynı nehre ikinci kez giremezsin.” sözü meşhurdur.
Platon (MÖ 427-MÖ 347) bu tezi bir ileriki safhaya taşıyarak, eğer her şey değişiyorsa, “aynı” kelimesini kullanamayacağımızı iddia eder ve aynı nehre değil ikinci kez, bir kez bile girilemeyeceğini söyler.
Herakleitos’un sıkı takipçilerinden ve Platon’un hocası olan Kratylos ise hem nehrin hem de nehre girenin sürekli değiştiği gerçeğini göz önüne alarak, aslında ırmağa hiç girilemeyeceği ileri sürer (Aristoteles, 2010:220-221).
Hangi şekilde açıklanırsa açıklansın, aslında ortaya konulmak istenen her şeyin değiştiği ve aynı kalmadığı/kalmayacağı gerçeğidir ve değişim bir önceki durumdan farklı bir duruma geçme anlamındadır (Olkun, 1996: 565). Dolayısıyla değişim görmezden gelinse bile, biçim ve özelliği itibarıyla er geç gerçekleştiği görülecektir.
Trump’ın ilk başkanlık dönemi 20 Ocak 2017- 20 Ocak 2021tarihleri arasındadır. 2021 yılı başından beri geçen 4 yılda dünyada birçok önemli değişim yaşanmıştır. Yeni dönemin Trump için, her ne kadar özgüveni yüksek bir görüntü oluşturmaya çalışsa da hem kendisinin hem de bazılarının sandığı gibi kolay olmayacağını söyleyebiliriz. Bu dönemde ABD, geçmişte olduğundan daha fazla, içte ve dışta büyük bir meydan okuma ile karşı karşıyadır. ABD dışındaki güçler giderek askeri alan başta olmak üzere diğer alanlarda hızla gelişmektedir. Bu güçler ABD’nin yıllardan beri Ortadoğu’ya saplanıp kalmasından ve güç kaybetmesinden oldukça memnundur. Durum ABD açısından her geçen gün daha da zor hale gelmektedir. Dolayısıyla hiçbir şeyin aynı kalmadığı bir ortamda, bazı konularda sözlerini gerçekleştirse bile, dönem sonunda, her konuda bıraktığı yerden devam etme gibi bir konunun söz konusu olamayacağı ve ilk döneminde olduğu gibi Trump’a yönelik güçlü karşı koymaların ve dirençlerin oluşacağını göreceğiz. Kısaca onun, Kanada’yı ABD eyaleti yapma, Meksika Körfezini Amerika Körfezi haline getirme, Grönland’ı topraklarına katma gibi düşüncelerine dirençlerin de oluşacağını göreceğiz. Nitekim daha şimdiden, Meksika Devlet Başkanı Claudia Sheinbaum, “Kuzey Amerika’ya Meksika Amerika’sı diyelim” diyerek mizahi bir cevap vermekte gecikmedi ve Grönland açıklamasına ise Fransa’dan “AB, egemen sınırlarına saldırıya asla izin vermeyecektir” tepkisi geldi. Kanada’nın ise egemen devlet olmayı bırakıp, bir eyalet konumuna gelmeyi kabul edip etmeyeceği ise şüpheli.
Şimdi bu noktadan hareketle, seçim kampanyası esnasında kendisine yapılan saldırıdan sağ kurtulan ve ikinci kez iktidara gelen Trump’ın, kendisi değişmeden aynı kalsa bile sanki nehir aynı nehirmiş gibi, iddialı sözlerle kendince yeniden dünyayı dizayn etme düşüncesini, “aynı nehre ikinci kez girme çabası” olarak yorumlamamız ne derece doğru olacaktır.
Kaynakça:
Aristoteles. (2010). Metafizik, Çev. Ahmet Arslan, İstanbul: Sosyal Yayınları.
Herakleitos. (2016). Fragmanlar, Çev. Arzu Akgün, İstanbul: Kabalcı Yayınları.
Nails, Debra. (2002). The People of Plato: A Prosopography of Plato and Other Socratics.
Olkun, Sinan. (1996). Orgütsel Değişim Yönetimi, Egitim Yönetimi Dergisi. Yıl:2. Sayı:4. s.565-574.
Usta, Bayat Nuray. (2019. Herakleitos’ta Logos ve Devinim, Yüksek Lisans Tezi, Iğdır Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı Felsefe Tarihi.
