JEOPOLİTİĞİ DOĞRU ANLAMAK: UKRAYNA ÖNCELİK OLMAKTAN UZAKLAŞIYOR MU?
ABD yönetimi, yaklaşık 8.000 Kuzey Koreli askerin Rusya’nın Kursk bölgesinde konuşlandığını açıkladı. Bu sayının 12.000 olduğunu iddia edenler de mevcut. Bu Kuzey Kore askerlerinin, Avrupa sınırlarına da ulaştığı anlamına geliyor!…
Peki bölgemiz ve civarında yaşanan bu gelişmeleri kimin bakış açısına göre ve nasıl yorumlamamız ve analiz etmemiz gerekiyor.
Öncelikle şunu belirtmekte fayda var: Kendi jeopolitik anlayışlarını oluşturamayanlar, başkalarının rüyasını görmeye devam ederler.
Ukrayna Devlet Başkanı, binlerce Kuzey Kore askerinin Ukrayna’ya karşı cepheye sürülmesi karşısında, Batılı ülkelerin kendilerine yardım etmek yerine, gelişmeleri sadece seyrettiğini söyledi.
Görünen o ki her ne kadar teknik düzeyde yardımların yanında; bazı eski silah ve mühimmatlar gönderilerek destekleniyor gibi bir izlenim oluşsa da Ukrayna daha başından itibaren, Rusya karşısında tek başına mücadele ediyor. Ukrayna’ya yardım vaadinde bulunan ülkeler için herhangi bir kayıp söz konusu değilken, yerlerinden olanlar, ölenler, yaralananlar ve ülkeleri harabeye dönenler sadece Ukraynalılar.
Halford Mackinder, 1919 yılında özetlediği teorisinde (Demokratik İdealler ve Gerçeklik, Mackinder,1919: 150); “Doğu Avrupa’yı yöneten, Kalpgah’a komuta eder; kalpgah’a hâkim olan dünyayı yönetir.” demişti. Ona göre Almanya ile Rusya kesinlikle bir araya getirilmemeliydi.
Ukrayna ile ilgili olarak doğru ya da yanlış birçok yorum yapılabilir ve fikir ileri sürülebilir. Ancak gelişen olaylar, bizim aklımıza ister istemez şu soruları getiriyor.
- Daha başlamadan, barışçıl yollardan, diplomatik yollarla önlenebilecek bir kriz neden bu noktaya taşındı?
- Amaç Ukrayna halkının güvenliği ve refahının sağlanması mı? Yoksa küresel üstünlük sağlamada, yardım adı altında bir ülkenin ve halkının feda edilmesi mi?
- Ukrayna’da gerçekleşen olayların İngiliz Halford Mackinder’in 1904 yılında ortaya attığı Kalpgah ve ardından Amerikalı Nicholas J. Spykman’ın kendi fikirleriyle devam ettirdiği Rimland teorileriyle bir alakasının olmadığı iddia edilebilir mi?
- Rus korkusu yaratılarak, Almanya başta olmak üzere, AB ülkeleri ile Rusya’nın bağlantısı zayıflatılmış veya kesilmiş midir? Bütün bunlar kimin işine yaramıştır.
- Bu durumda, IMF tarafından “Politika Değişikliği, Artan Tehditler” başlığı altında yayımlanan, Dünya Ekonomik Görünüm Raporu’nun Ekim 2024 sayısında, Euro Bölgesi ekonomisine ilişkin büyüme tahmininin aşağılara çekilmesini (Almanya 2024 büyüme tahmini %0), ABD’nin ise 2024 yılı büyümesinin %2,6’dan %2,8’e çıkmasını nasıl yorumlamak gerekiyor?
- Aynı şekilde, Rusya-Ukrayna çatışmaların geldiği noktada, “Avrasya dışından bir güç merkezi; ancak, bu bölgeden bazı ülkeleri yanına çekerek ya da Ortadoğu’da yaşanan olaylarda açıkça görüldüğü üzere, bu bölgedeki ülkeler arasında çatışmalar yaratarak ayakta kalabilir.” tezimizi nasıl yorumlamak gerekir?
Spykman’ın, ABD’nin güvenliğinin doğrudan, Avrasya’da kendisine karşı bir kuvvet oluşmasını önlemek olduğunu belirten jeopolitik eseri 1942 yılında yayınlandığında, “Bazı noktalarına katılmasa da liyakate ve Amerikan değerlerine dayalı olarak, en az 1 milyon Amerikalının evinde bu kitap bulunmalı ve her Amerikalı yetkili 20 yıl boyunca bu kitabı yılda bir kez okumalıdır” gibi birçok övgü dolu eleştiri almıştı.
Sonuçta; tarihi, coğrafyayı ve jeopolitiği iyi okuyanlar ve anlayanlar, dünyayı ve algıları istediği gibi yönetmeye/yönlendirmeye devam ediyor. Bilmeyenler ise yönlendirmelerin etkisi altında, gereksiz tartışmaların peşine takılarak, uyumaya ve başkalarının rüyasını, kendi rüyaları gibi görmeye ve anlatmaya devam ediyor.
Kaynakça:
Mackinder, H. J. (1904). “The Geographical Pivot of History”, The Geographical Journal, Vol. 170, No. 4, December 2004, pp. 298–321.
Mackinder, H. J. (1919). Democratic Ideals and Reality: A Study in the Politics of Reconstruction, New York: Henry Hold and Company.
Haas, H. (1942). America’s Strategy in World Politics. The United States and the Balance of Power. By Nicholas John Spykman. New York: Harcourt, Brace and Company.
“Political Geography of Power,” Geographical Review, 32/1, (1942): p 350.
